در صفحهء 139 راجع به حس اخلاقى مىگويد : . فعاليت اخلاقى موهبتى است كه انسان به كمك آن رفتار خود را پيرو اصولى مىكند و در اعمال ممكنه ، آن را كه خوب و سودمند است انجام مىدهد و خود را از قيد « خودپسندى » و « بدخواهى » مىرهاند و همچنين در آدمى حس تكليف و وظيفه ايجاد مىكند . متأسفانه جز افراد معدودى از اين موهبت برخوردار نيستند و عموماً بالقوه مىماند . مع هذا نبايد حقيقتش را انكار كرد . اگر حس اخلاقى وجود نداشت سقراط جام شوكران را نمىنوشيد . امروز نيز آن را در برخى طبقات اجتماع و بعضى ممالك و گاهى در اوج تعالىاش مىتوان يافت . در تمام اعصار نيز وجود داشته و در تاريخ بشريت همه جا اهميت و اصليت خود را نشان داده است . 11 . عطف به نمرهء 8 : هدايتى كه لازمهء ساختمان ماشين باشد به اين نحو است كه قبلًا در ساختمان اين ماشين پيش بينى شده كه پس از فلان حركت فلان حركت معين پيدا شود و در مقابل فلان عمل فلان عكس العمل پيدا شود . تمام عملها و حركتها و عكس العملهاى ماشين نتيجهء پيش بينى شدهء ساختمان ماشين است و لازمهء جبرى آن است ( 1 ) . علت قبلى است كه مستقيماً شىء بعدى را به صورت يك معلول ساده [ به وجود مىآورد ] مثل [ اينكه ] حركت چرخها در اثر فشار موتور يا عكس العمل دستگاه رادار در برابر حركات فضايى پيدا مىشود ، يعنى هرچه در حال حاضر رخ مىدهد صد درصد

--> ( 1 ) بعبارة اخرى تمام موجبات و مرجحات در وجود علت گذشته نهاده شده است . تمام مرجح حادثه ، خصوصيات موجود در علت پيشين است . نقطهء مقابل اين است كه شىء از لحاظ موجبات گذشته بر سر دوراهى باشد و فقط آينده و توجه به آينده باشد كه مرجح انتخاب واقع شود . از اين رو اصل غائيت ملازم است با انتخاب و اختيار و ابتكار ، و هرجا اينها باشند اصل غائيت هست .